LİSAN-I HAL VE ATTAR’IN GÖNÜL SIRRI
Günümüz dünyası, sevgi üzerine kurulmuş tumturaklı cümlelerin, analizlerin ve tariflerin gürültüsüyle dolu. Herkes sevginin "nasıl" olması gerektiğini anlatıyor, kavramlar havada uçuşuyor. Oysa kadim bilgeliğin büyük ustası Feridüddin Attar, yüzyıllar öncesinden bize bambaşka bir şey fısıldıyor: "Sevgi, sözle tarif edilen bir duygu değil; bir hâldir."
Lisan-ı Hal: Sözsüz Hakikat
Bizler her şeyi konuşarak çözeceğimize, her duyguyu kelimelerle ambalajlayıp sunabileceğimize inanıyoruz. Oysa Attar’ın dünyasında asıl olan "Lisan-ı Kal" (söz dili) değil, "Lisan-ı Hâl’dir. Yani bir insanın duruşuyla, sessizliğiyle, sadakatiyle ve eylemiyle verdiği mesajdır. Bir çiçek, nasıl büyüyeceğine dair bir seminer vermez; sadece açar ve kokusunu yayar. Gerçek bir sevgi de öyledir; tariflere sığmaz, sadece yaşanır. Eğer bir gönülde hakiki bir sızı varsa, o sızı dile düşmeden önce göze, duruşa ve hayata yansır.
Attar’da Sevginin Bedeli
Attar, Mantıku’t-Tayr’da kuşları Simurg’a doğru uzun bir yolculuğa çıkarırken bize şunu öğretir: Sevgi bir "konfor alanı" değil, bir "hayret" ve "yokluk" vadisidir. Attar sevgiyi bir yanış olarak görür. Ona göre, pervanenin ateşe olan sevgisi, ateş üzerine yazdığı şiirlerden değil, kendini o ateşe atma cesaretinden gelir. Yani sevgi, konuşanların değil, sessizce o yolda yürüyenlerin harcıdır.
Sessizliğin İnşası
Bugün sevgi kavramı, kişisel gelişim sloganlarına ya da dijital vitrinlerin süslü metinlerine feda ediliyor. Oysa insanın kendi "yurdunu" bulması, dışarıya verilen mesajlarla değil, içsel bir sessizliğin inşasıyla mümkündür. Lisan-ı Hal üzere yaşamak; başkalarının ne dediğine ya da ne yazdığına bakmadan, kendi doğrularının nöbetini tutmaktır. Çünkü hakikat, en çok gürültünün dindiği, kelimelerin bittiği ve sadece "Hâl"in konuştuğu o tenha yerde parlar.
Belki de artık sevgiyi tanımlamaya çalışmayı bırakıp, sevginin kendisi olmayı denemeliyiz. Süslü cümlelerin enflasyonunda kaybolmak yerine, Attar’ın o dervişane sessizliğine sığınmalıyız. Zira dünya, çok konuşanların değil; vakur bir Lisan-ı Hal ile kendi yolunda başı dik yürüyenlerin omuzlarında yükseliyor.
Feridüddin Attar, o ölümsüz eseri Mantıku’t-Tayr’da bizi binlerce kuşla beraber yola çıkarır. Kuşların her biri, yola çıkmamak için binlerce mazeret üretir; dilleriyle sevgiden, sadakatten ve bağlılıktan bahsederler ama yolun çilesi göründüğünde kelimeler birer birer dökülür. Kimisi şan şöhretine, kimisi sığındığı saraylara, kimisi de sadece kendi sesinin güzelliğine âşık olduğu için yarı yolda kalır.
Asıl hikâye, yedi zorlu vadiyi aşan otuz kuşun hikayesidir. Bu yedi vadi; İstek, Aşk, Marifet, İstigna (ihtiyaçsızlık), Tevhid, Hayret ve en son Fakr-u Fena (yokluk) vadisidir. Kuşlar, o son vadiye vardıklarında dillerinde tek bir tanım, heybelerinde tek bir süslü cümle kalmamıştır. Onlar artık birer 'söz' değil, birer 'hâl' olmuşlardır.
Simurg’un huzuruna çıktıklarında, aynada sadece kendilerini görürler. Otuz kuş (Simurg), aradıkları o ilahi gücün, o büyük şifanın ve o sarsılmaz güvenin aslında kendi içlerindeki sessiz ve vakur yolculukta saklı olduğunu anlarlar. Attar bize şunu demek ister: Hakikatine ulaşmak isteyen kişi, dışarıdaki gürültülü alkışları ve pırıltılı tanımları terk edip, kendi içindeki 'Simurg'u, yani lisan-ı halini bulmak zorundadır.
Nihayetinde, Attar’ın Simurg’a ulaşan kuşları bize şunu hatırlatır: En güvenli yurt, insanın kendi dürüstlüğüdür. Kelimelerin gürültüsü dindiğinde, o 'çatlak testi' onarıldığında ve lisan-ı halimiz en saf haline büründüğünde, aradığımız o kadim huzurun aslında hiçbir zaman dışarıda olmadığını anlarız. Sevgi, başkalarına anlatılan pırıltılı bir hikâye değil; rüzgârın en sert estiği anda bile kendi dalında meyve vermeye devam edebilme cesaretidir. Bugün, süslü tariflerin ve karşılıksız vaatlerin ötesinde, sadece kendi hakikatiyle 'açan' bir çiçek gibi vakur kalabilenlere selam olsun. Zira kalem sussa da halin şiiri her zaman duyulacaktır.
FAZİLE AŞAR AYDINALP
YORUMLAR