Bertolt Brecht’in o meşhur sözü, bir aforizma olmanın çok ötesindedir; adeta modern dünyanın röntgen filmidir: “Dünyada iki çeşit hırsız vardır: Polis tarafından yakalanan küçük hırsızlar ve polis tarafından korunan büyük hırsızlar.”
Bu cümle, hukukun kime işlediğini, kime dokunmadığını tek hamlede ifşa eder.
Her sabah haber bültenlerinde küçük hırsızları izleriz. Pazardan bir kilo domates çalan, elektrik faturasını ödeyemediği için kaçak hatta başvuran, üç kuruşluk malı çaldığı için teşhir edilen yoksullar… Kelepçe takılır, kameralar çağrılır, “adalet yerini buldu” denir. Toplumun vicdanı bu görüntülerle rahatlatılır.
Ama aynı bültenlerde büyük hırsızları göremeyiz. Çünkü onlar suçlarını karanlık sokaklarda değil, aydınlık salonlarda işler. Kravatlıdırlar, makam sahibidirler, “yatırım”, “ihale”, “kamu yararı” gibi steril kelimelerin arkasına saklanırlar. Çaldıkları bir cüzdan değil, bir ülkenin geleceğidir; gasp ettikleri üç beş lira değil, milyonların emeğidir. Ne var ki bu hırsızlık “yasal” olduğu sürece sorun yoktur.
Sorun tam da buradadır: Hukuk, adaleti temsil etmekten çok, gücü koruyan bir kalkana dönüşmüştür. Küçük hırsız kanunu ihlal eder; büyük hırsız kanunu yazdırır. Biri polisle tanışır, diğeri polisle protokolde tokalaşır. Biri cezaevine girer, diğeri holding katında basın açıklaması yapar.
Topluma da ustaca bir rol biçilir. Küçük hırsıza öfke duyması istenir; büyük hırsıza ise hayranlık. “Başarılı iş insanı”, “vizyoner yönetici”, “ülkeye hizmet eden isim” gibi sıfatlarla süslenen bu figürler, aslında sistematik bir yağmanın mimarlarıdır. Ama kimse buna hırsızlık demez; çünkü kelimeler de iktidarın denetimindedir.
Brecht’in sözü bugün hâlâ bu kadar sarsıcıysa, sebebi şudur: Değişen pek bir şey yok. Sadece hırsızların yöntemleri gelişti, koruma duvarları yükseldi. Polis copu hâlâ aşağıya inerken, kalkanı yukarıya tutuluyor.
Asıl soru şudur:
Bir toplum küçük hırsızları yakalamakla övünürken, büyük hırsızları alkışlıyorsa; orada suç münferit değil, düzenlidir. Ve o düzende hırsızlık bir sapma değil, sistemin ta kendisidir.
YORUMLAR